Gửi hàng chành xe từ Chợ Lớn đi tỉnh là cách rẻ và quen thuộc nhất với hàng nặng, hàng cồng kềnh, hàng đi số lượng lớn. Đổi lại, người gửi phải tự lo phần đóng kiện, ghi nhãn, giữ biên nhận và khai giá trị; chành chủ yếu nhận chở, không ai đóng gói hộ hay chịu trách nhiệm thay cho phần mình làm ẩu.
"Chành" trong tiếng buôn miền Nam là nơi gom hàng rồi chở theo tuyến: chành đi miền Tây, chành đi miền Trung, chành đi Tây Nguyên. Quanh Chợ Lớn có rất nhiều chành, mỗi nơi mạnh một vài tuyến. Bài này đi qua những gì người lấy hàng sỉ cần biết để hàng tới nơi đủ, đúng và không cãi nhau.
Chành xe khác gì dịch vụ chuyển phát?
Chuyển phát nhận từng gói nhỏ, có mã tra cứu, giao tận cửa, cước tính theo cân nặng và vùng. Chành xe nhận theo kiện, gom đủ chuyến rồi chạy, thường chạy đêm, tới bến đầu tỉnh thì người nhận tự ra lấy hoặc trả thêm để giao tiếp. Với vài ký quần áo, chuyển phát tiện hơn. Với vài bao hàng nặng, chành thường rẻ hơn hẳn.
Khác biệt lớn nhất nằm ở trách nhiệm. Chuyển phát thường có quy định bồi thường rõ ràng, có bảo hiểm tuỳ chọn. Chành thì tuỳ nơi; có nơi ghi trên biên nhận, có nơi chỉ nói miệng. Nhiều chành không nhận trách nhiệm với hàng bên trong kiện nếu người gửi không khai giá trị và không cho kiểm, họ chỉ chịu trách nhiệm về số kiện.
Chành cũng không phải ai cũng như nhau. Có chành làm lâu năm một tuyến, tài xế quen từng chợ huyện, giao tận sạp. Có chành chỉ là điểm gom rồi chuyển tiếp cho xe khác, hàng qua tay nhiều lần hơn. Người lấy hàng lâu thường có một hai chành ruột cho mỗi tuyến và ít khi đổi.
Một điểm hay bị quên: chành nhận hàng theo giờ. Gửi sát giờ xe chạy thì kiện của mình có thể bị để lại chuyến sau. Mùa cao điểm trước Tết, hàng dồn ứ, có khi trễ vài ngày. Nên hỏi giờ chốt hàng của từng chành và gửi sớm hơn giờ đó.
Chọn chành xe thế nào cho chắc?
Hỏi chính mối sỉ của mình. Sạp sỉ gửi hàng đi tỉnh mỗi ngày, họ biết chành nào đi tuyến nào, chành nào cẩn thận. Nhiều sạp còn tự gửi hộ khách quen.
Hỏi người bán cùng chợ ở tỉnh. Người ở đầu nhận biết chành nào giao đúng giờ, chành nào hay để hàng ướt, thiếu kiện.
Chọn chành chạy thẳng tuyến. Chành chạy thẳng tới tỉnh mình ít qua tay hơn chành gom rồi chuyển tiếp.
Hỏi rõ cước tính theo gì. Có nơi tính theo kiện, có nơi theo cân nặng, có nơi theo thể tích với hàng nhẹ mà cồng kềnh. Hỏi trước để khỏi bất ngờ.
Hỏi chuyện giao tận nơi. Có tuyến giao tới sạp, có tuyến chỉ giao tới bến. Phí giao tiếp thường tính riêng.
Hỏi trách nhiệm khi thất lạc, hư hỏng. Bồi thường theo kiện hay theo giá trị khai, có cần khai trước không, có phí bảo hiểm không. Ghi lại câu trả lời.
Hỏi thu hộ tiền hàng. Một số chành nhận thu tiền người nhận rồi chuyển về người gửi. Tiện, nhưng hỏi rõ phí, thời gian chuyển tiền và ai chịu nếu người nhận không lấy hàng.
Gửi thử đơn nhỏ trước. Đừng dồn lô lớn mùa Tết cho một chành chưa từng dùng.
Đóng kiện và ghi nhãn đúng cách
Phần lớn chuyện thiếu hàng, ướt hàng, giao nhầm bắt nguồn từ khâu đóng kiện. Làm theo thứ tự này:
- Đếm và ghi danh sách hàng trong từng kiện. Giữ một bản cho mình, chụp hình hàng trước khi đóng.
- Lót ni lông bên trong. Xe chạy đêm, có khi gặp mưa; bao tải bên ngoài không chống được nước.
- Bọc ngoài bằng bao tải hoặc thùng giấy dày. Hàng dễ vỡ thì chèn kỹ và ghi rõ "dễ vỡ", nhưng đừng trông chờ hoàn toàn vào dòng chữ đó.
- Đai, may hoặc dán băng keo kín miệng. Miệng bao may kỹ khó bị rút hàng hơn miệng buộc dây.
- Ghi nhãn to, rõ, hai mặt kiện. Tên người nhận, số điện thoại, tỉnh, chợ hoặc địa chỉ, số thứ tự kiện kiểu 1/3, 2/3, 3/3.
- Lấy biên nhận ghi đủ số kiện. Kiểm lại số kiện, tên người nhận, cước đã trả hay người nhận trả, rồi chụp hình biên nhận gửi cho người nhận.
Đánh số thứ tự kiện là thói quen nhỏ mà cứu được nhiều lần: người nhận đếm thấy thiếu kiện 2/3 là báo được ngay.
Nhận hàng ở đầu tỉnh: kiểm gì trước khi ký?
Đếm đủ số kiện theo biên nhận. Thiếu kiện thì báo ngay tại chỗ, đừng ký nhận đủ rồi mới gọi.
Nhìn tình trạng bao bì. Bao rách, ướt, băng keo bị dán lại là dấu hiệu cần mở kiểm trước mặt người giao.
Cân lại nếu nghi ngờ. Kiện nhẹ hơn nhiều so với lúc gửi là chuyện cần hỏi lại liền.
Quay video lúc mở kiện. Một đoạn video từ lúc cắt băng keo tới lúc đếm xong là bằng chứng tốt nhất khi báo thiếu.
Báo cho mối sỉ trong ngày. Thiếu hàng do sạp soạn sót hay do đường đi thì cần cả hai bên đối chiếu sớm.
Giữ lại bao bì đến khi xong chuyện. Bao rách là bằng chứng; vứt đi rồi thì khó nói.
Trả cước đúng như đã thoả thuận. Nếu đầu nhận đòi thêm phí lạ thì hỏi lại người gửi và chành đầu Chợ Lớn trước khi trả.
Những tình huống hay gặp và cách xử
Tình huống quen nhất là thiếu một vài món trong kiện đủ số. Lúc này danh sách hàng và hình chụp trước khi đóng là thứ quyết định. Nếu không có, cả sạp sỉ, chành và người nhận đều có lý của mình, và thường người nhận chịu thiệt. Thói quen chụp hình trước khi đóng kiện tốn hai phút nhưng tránh được cả buổi cãi nhau.
Tình huống thứ hai là hàng trễ mùa cao điểm. Trước Tết Nguyên Đán, chành nhận hàng nhiều hơn sức chở, kiện gửi sau có thể bị để lại. Người bán ở tỉnh nên đặt hàng Tết sớm, nhận làm nhiều đợt, đừng dồn một chuyến sát ngày. Đây là chuyện chợ nào cũng biết nhưng năm nào cũng có người dính.
Tình huống thứ ba là gửi thu hộ rồi người nhận không lấy. Hàng nằm ở bến, phát sinh phí lưu kho, có khi phải trả cước hai chiều để kéo về. Với khách lạ, nhiều người buôn chọn lấy cọc trước một phần thay vì gửi thu hộ trọn.
Cuối cùng là hàng cấm và hàng cần giấy tờ. Chành có quyền từ chối, và nếu hàng bị kiểm tra dọc đường thì người gửi chịu trách nhiệm. Hàng có nguồn gốc rõ, có hoá đơn chứng từ khi cần, là cách an toàn nhất; chuyện này nên hỏi thẳng mối sỉ và chành trước khi gửi.
Câu hỏi thường gặp
Gửi hàng chành xe bao lâu thì tới?
Tuỳ tuyến và lịch chạy của từng chành. Nhiều tuyến miền Tây, Đông Nam Bộ chạy đêm và tới vào sáng hôm sau, tuyến xa thì lâu hơn. Nên hỏi giờ chốt hàng và giờ tới bến của chành mình định gửi.
Hàng gửi chành bị mất thì ai bồi thường?
Tuỳ thoả thuận và quy định của từng chành. Nhiều nơi chỉ bồi thường theo kiện nếu không khai giá trị trước. Muốn chắc thì khai giá trị, hỏi về bảo hiểm và giữ biên nhận có ghi rõ.
Có nên nhờ sạp sỉ gửi chành giùm không?
Với mối quen thì tiện, vì sạp gửi mỗi ngày và quen chành. Nhưng vẫn nên xin hình biên nhận, số kiện và tên chành để tự theo dõi.
Chành xe và xe khách gửi hàng khác nhau ra sao?
Gửi xe khách tiện cho gói nhỏ, đi nhanh theo giờ xe chạy. Chành chuyên chở hàng, nhận kiện lớn và số lượng nhiều, cước thường hợp lý hơn với hàng nặng.
Làm sao biết hàng đã tới?
Hỏi chành có báo tin cho người nhận không; nhiều nơi gọi điện khi hàng tới bến. Ghi đúng số điện thoại người nhận trên nhãn là điều kiện đầu tiên.
Gửi hàng thu hộ qua chành có rủi ro gì?
Rủi ro chính là người nhận không lấy hàng, tiền thu hộ về chậm, hoặc nhầm lẫn số tiền. Với khách mới, nên lấy cọc trước và thoả thuận rõ ai chịu phí nếu phải kéo hàng về.
