Với chủ sạp sỉ Chợ Lớn, cách trả giá hiệu quả là nói ngắn, dùng đúng tiếng nghề và trả theo số lượng chứ không cò kè từng món. Câu mở đầu tốt nhất thường là: mình lấy bao nhiêu, lấy đều hay lấy một lần, rồi mới hỏi giá cho mức đó.
Người lần đầu vào chợ sỉ hay mang thói quen đi chợ lẻ: hỏi giá một cái, chê một câu, trả nửa giá. Ở chợ sỉ, cách đó làm mình lộ ngay là người ngoài, và người ngoài thì được báo giá của người ngoài. Bài này gom những tiếng nghề hay gặp, cách xưng hô, và nhịp trả giá mà người buôn lâu năm dùng.
Tiếng nghề hay gặp ở chợ sỉ
Ri. Một bộ đủ các cỡ của cùng một mẫu, ví dụ đủ size từ nhỏ tới lớn. Nhiều sạp quần áo chỉ bán sỉ theo ri, không cho chọn lẻ từng size.
Lố. Một tá, tức mười hai món. Hàng nhỏ như vớ, khăn, đồ lót hay tính theo lố.
Cây. Một cuộn vải nguyên, bán theo cây hoặc theo ký, theo mét tuỳ loại vải và tuỳ sạp.
Kiện, bao. Đơn vị đóng gói để gửi đi. Hỏi "một kiện bao nhiêu món" giúp tính cước chành.
Hàng xả, hàng tồn. Hàng cuối mùa, hàng lỗi mốt bán rẻ. Có thể là cơ hội, cũng có thể là hàng không ai bán nổi.
Hàng loại hai. Hàng có lỗi nhỏ, lệch màu, sứt chỉ. Giá thấp hơn, thường không đổi trả.
Toa. Tờ ghi hàng và tiền đi kèm mỗi lần lấy. Giữ kỹ để đối chiếu.
Mối. Khách quen lấy đều, hoặc nguồn hàng quen. "Có mối" nghĩa là có chỗ lấy, có chỗ bỏ hàng ổn định.
Xì thẩu. Cách người miền Nam gọi ông chủ, gốc từ tiếng Quảng. Trong sạp có khi nghe người làm gọi chủ như vậy.
Tài phú. Người giữ sổ sách, tiền nong trong tiệm người Hoa. Ở sạp lớn, chuyện công nợ có khi phải nói với người này chứ không phải người đứng bán.
Xưng hô sao cho tự nhiên?
Ở chợ sỉ, xưng hô theo tuổi như ngoài đời là được: chú, cô, anh, chị, em. Với chủ sạp người Hoa lớn tuổi, gọi "chú", "cô" là lễ phép và đủ. Nhiều người miền Nam quen gọi đàn ông người Hoa trạc tuổi anh là "hia" (tiếng Triều Châu, nghĩa là anh) và phụ nữ là "chế" (nghĩa là chị). Gọi vậy nghe gần gũi, nhưng nếu chưa quen miệng thì cứ dùng tiếng Việt bình thường, không ai phật lòng.
Chủ sạp hay nói với người nhà, người làm bằng tiếng Quảng, tiếng Triều, tiếng Phúc Kiến hay tiếng Hẹ tuỳ gia đình. Có khi họ trao đổi giá với nhau bằng thứ tiếng đó ngay trước mặt khách. Đừng coi đó là bất lịch sự hay đang bàn chuyện xấu về mình; đó là tiếng nói trong nhà của họ, giống như người Việt ở nhà nói giọng quê.
Một điều nên tránh là bắt chước giọng Hoa để pha trò, hay gọi người khác bằng những tiếng lóng có ý chê bai. Nhiều tiếng gọi người Hoa ngày xưa giờ nghe nặng nề. Lịch sự đơn giản nhất là gọi như gọi bất kỳ ai ở tuổi đó.
Người làm trong sạp nhiều khi là người Việt, hoặc là người trẻ thế hệ sau nói tiếng Việt như người bản xứ. Với họ, xưng anh chị em bình thường. Nhớ tên người soạn hàng cho mình là một lợi thế không nhỏ: lúc cần gấp, gọi đúng tên là được ưu tiên.
Trả giá ở chợ sỉ: làm theo nhịp này
Mặc cả ở chợ sỉ ít khi là cò kè từng đồng. Nó giống một cuộc dò số lượng hơn:
- Xem hàng, chọn mẫu trước. Biết mình định lấy mẫu nào, bao nhiêu ri, bao nhiêu cây.
- Hỏi giá theo số lượng. Câu như "lấy năm ri thì giá sao" cho chủ sạp biết mình là khách sỉ thật.
- Nói rõ mình có lấy đều không. Khách hứa lấy lại thường được giá tốt hơn khách lấy một lần, nhưng chỉ hứa khi mình định làm thật.
- Hỏi bớt một lần, nhẹ nhàng. Một câu "bớt chút cho em làm mối" là đủ. Chờ câu trả lời.
- Đổi điều kiện thay vì đổi giá. Không bớt giá thì xin gửi chành hộ, thêm vài món, hoặc giữ giá cho lần sau.
- Chốt dứt khoát. Lấy thì nói lấy, không thì cảm ơn. Đừng đi rồi quay lại trả thấp hơn lúc nãy.
Người buôn lâu năm thường nói giá sát ngay từ đầu với khách nói đúng tiếng nghề. Với khách lạ hỏi lan man, giá có khi cao hơn để chừa chỗ mặc cả.
Những câu nên tránh khi nói chuyện với chủ sạp
"Sao đắt vậy, chỗ kia rẻ hơn nhiều." Nói giữa sạp đông là làm chủ mất mặt. Muốn so giá thì cứ âm thầm đi so.
"Bán lỗ chút đi." Không ai buôn để lỗ. Câu này chỉ làm người bán khó chịu.
"Lấy thử một cái coi có bán được không." Ở sạp chỉ bán sỉ, lấy một món là đang hỏi giá lẻ, nhiều nơi từ chối.
"Hàng này xưởng nào làm vậy?" Hỏi nguồn hàng là động tới cần câu cơm của người ta. Đừng hỏi khi chưa thân.
"Đưa trước, mai em trả." Xin lấy chịu ngay lần đầu là tự đặt mình vào hàng khách rủi ro.
"Để em về hỏi rồi tính." Nói một lần thì không sao. Nói nhiều lần mà không quay lại thì sạp sẽ thôi coi mình là khách.
Chê hàng ngay trước mặt khách khác. Muốn xin bớt vì lỗi thì chỉ riêng chỗ lỗi cho chủ xem, đừng nói to.
Nói tiếng lóng có ý chê người Hoa. Nghe như đùa với mình nhưng có thể nặng nề với người nghe.
Đọc tín hiệu từ chủ sạp
Chủ sạp lâu năm ít khi từ chối thẳng. Khi họ nói "giá này là sát rồi" bằng giọng đều đều và quay sang làm việc khác, đó là câu chốt. Cố thêm chỉ làm mất thời gian của cả hai. Khi họ hỏi lại "lấy nhiêu", tức là còn chỗ nói chuyện nếu mình tăng số lượng.
Có sạp ghi giá trên nhãn bằng ký hiệu riêng mà chỉ người trong tiệm hiểu, để người bán có thể báo giá khác nhau cho khách sỉ, khách lẻ, mối quen. Người mới không cần giải mã; chỉ cần biết rằng giá đọc ra có thể chưa phải giá cuối với số lượng lớn.
Lúc chợ đông, buổi sáng hay sát mùa Tết, chủ sạp không có thời gian mặc cả. Ai nói nhanh, chốt gọn thì được phục vụ trước. Lúc chợ vắng, buổi chiều hay mùa thấp điểm, họ thong thả hơn và có khi dễ bớt hơn. Chọn giờ đi đúng cũng là một cách trả giá.
Cuối cùng, người bán nhớ người mua lâu hơn người mua tưởng. Một lần mặc cả khó chịu có thể làm những lần sau mình bị báo giá cao hơn chút mà không hay biết. Một lần chốt gọn, vui vẻ có thể đổi lấy một lời nhắn "có hàng mới về nè" vào tuần sau.
Câu hỏi thường gặp
Lấy hàng theo ri là gì?
Là lấy trọn một bộ đủ các cỡ của cùng một mẫu, thay vì chọn lẻ từng size. Nhiều sạp quần áo sỉ chỉ bán theo cách này để không bị dồn lại những cỡ khó bán.
Có nên trả nửa giá ở chợ sỉ không?
Không nên. Giá sỉ thường đã sát, trả nửa giá chỉ cho thấy mình chưa quen chợ. Hỏi giá theo số lượng và xin bớt một lần là cách hợp lý hơn.
Không biết tiếng Hoa có lấy hàng ở Chợ Lớn được không?
Được. Gần như mọi sạp đều bán bằng tiếng Việt, nhiều chủ sạp là người Việt hoặc người Hoa nói tiếng Việt thạo. Biết vài tiếng nghề như ri, lố, cây, kiện thì giao dịch trơn tru hơn.
"Hia" và "chế" nghĩa là gì?
"Hia" là tiếng Triều Châu nghĩa là anh, "chế" là tiếng gọi chị quen thuộc trong cộng đồng người Hoa ở miền Nam. Người Việt ở Chợ Lớn cũng hay dùng hai tiếng này khi gọi chủ sạp.
Hỏi giá rồi không lấy có bị khó chịu không?
Lúc chợ đông thì bình thường. Lúc sạp mới mở hàng buổi sáng thì nhiều người bán không vui, nên nếu chỉ tham khảo giá thì đi vào giờ khác.
Làm sao biết mình được giá tốt?
So vài sạp cùng ngành, cùng chất lượng, trong cùng một buổi. Giá chênh ít mà dịch vụ tốt, gửi hàng chu đáo thì nên giữ sạp đó lâu dài hơn là chạy theo vài phần trăm.
