Vía Bà Thiên Hậu là ngày 23 tháng 3 âm lịch, lễ lớn nhất trong năm của chùa Bà Thiên Hậu, tức hội quán Tuệ Thành của người Quảng ở Chợ Lớn. Lễ kéo dài vài ngày quanh ngày vía, đông nhất là đêm 22 và sáng 23; khách đến dâng nhang, treo nhang vòng, xem nghi lễ cúng của hội quán và múa lân.
Bà Thiên Hậu là vị thần biển mà người Hoa đem theo khi vượt biển xuống phương Nam. Hội quán nào ở Chợ Lớn cũng có chỗ thờ Bà; các hội quán Phúc Kiến như Ôn Lăng, Hà Chương cũng làm lễ vía. Nhưng nói "đi vía Bà" thì người Sài Gòn hiểu là đi chùa Bà trên đường Nguyễn Trãi.
Dưới đây là chuyện Bà là ai, lễ vía diễn ra thế nào, lúc nào đi cho đỡ chen, đi lễ cho phải phép và những chiêu cần tỉnh táo ngoài cổng chùa.
Bà Thiên Hậu là ai mà người Hoa nhà nào cũng thờ?
Tích truyền rằng Bà là con gái một nhà họ Lâm trên đảo Mi Châu, vùng biển Phúc Kiến, sống vào đời Tống. Bà có tài đoán thời tiết, cứu người đi biển gặp nạn; sau khi Bà mất, dân chài và người đi buôn bằng thuyền lập miếu thờ, các triều đại sau nhiều lần sắc phong, tới danh hiệu Thiên Hậu. Người Phúc Kiến gọi thân mật là Ma Tổ.
Những người Hoa đầu tiên đến Nam Bộ đều đi bằng thuyền buồm, vượt biển nhiều ngày. Trên thuyền họ thờ Bà, tới nơi thì lập miếu tạ ơn. Vì vậy chùa Bà là một trong những công trình đầu tiên của nhiều cộng đồng người Hoa, rồi trở thành hội quán, nơi đồng hương gặp nhau, lo việc chung.
Ngày nay, người đến chùa Bà không còn ai cầu vượt biển. Người ta cầu bình an, cầu làm ăn thuận, cầu con cái, cầu sức khoẻ. Người Việt ở Sài Gòn đi chùa Bà đông không kém người Hoa, nhất là dịp rằm tháng Giêng và vía Bà.
Bà Thiên Hậu khác với Bà Chúa Xứ ở núi Sam và các bà Mẫu của tín ngưỡng người Việt; người ngoài hay nhập chung làm một. Mỗi tín ngưỡng có nguồn gốc và nghi lễ riêng, đến nơi nào thì theo lệ nơi đó.
Lễ vía Bà diễn ra thế nào
Lễ vía ở chùa Bà kéo dài mấy ngày quanh ngày 23. Trước ngày vía, hội quán làm vệ sinh, trang hoàng, chuẩn bị lễ vật; người trong bang và khách quen gửi đồ cúng. Chương trình cụ thể từng năm do ban quản trị hội quán sắp xếp, có năm thêm hoạt động, có năm làm gọn.
Đêm 22, sân chùa đông nghẹt. Người ta đến để kịp dâng nhang vào giờ đầu ngày vía. Khói nhang cuộn trong ánh đèn, tiếng trống lân, tiếng người khấn, mùi nhang trầm lẫn mùi dầu đèn tạo nên cái không khí người Chợ Lớn nhắc lại mỗi năm.
Sáng 23 có nghi thức cúng chính của hội quán, người làm lễ mặc lễ phục, dâng lễ theo nghi thức truyền thống. Có những năm tổ chức rước kiệu Bà trong khuôn viên hoặc trên một số đoạn đường; có rước hay không, đi đường nào, phải xem thông báo của hội quán năm đó.
Sau ngày vía, không khí lắng dần nhưng khách vẫn đến suốt tháng Ba. Người không chịu được đông có thể đi những ngày này, vẫn thấy được trang hoàng lễ vía mà không phải chen.
Đi vía Bà lúc nào: đông hay vắng ra sao
Mức đông dưới đây là nhịp quen của nhiều năm; mỗi năm có thể khác, nhất là khi ngày vía rơi vào cuối tuần.
| Thời điểm | Không khí | Hợp với ai |
|---|---|---|
| Đêm 22 tháng 3 | Rất đông, chen nhau dâng nhang đầu ngày vía | Người khoẻ, muốn thấy không khí đỉnh điểm |
| Sáng sớm 23 | Đông, có nghi lễ cúng chính | Người muốn xem nghi lễ, chịu đứng lâu |
| Chiều 23 | Vẫn đông nhưng thưa dần | Gia đình có người lớn tuổi |
| Mấy ngày trước vía | Đang trang hoàng, khách vừa phải | Người muốn chụp ảnh, xem chuẩn bị |
| Những ngày sau vía trong tháng Ba | Vắng hơn, còn trang hoàng | Trẻ nhỏ, người ngại đông |
Ngày vía tính theo âm lịch nên mỗi năm rơi vào một ngày dương lịch khác nhau; xem lịch âm năm đó để biết.
Đi lễ vía Bà cho phải phép
Lễ vật đơn giản. Hoa tươi, trái cây, nhang, đèn cầy là đủ. Không cần mâm lễ lớn, không cần vàng mã nhiều.
Nhang vòng ghi tên gia đình. Mua ở quầy của chùa, ghi tên theo hướng dẫn; người giữ chùa treo lên trần cho mình.
Ăn mặc kín đáo, giày dép gọn. Sân đông, đứng lâu; mang giày dễ đi, quần áo thoáng.
Đi theo luồng. Ban quản lý thường chia lối vào, lối ra; đi đúng luồng để không kẹt.
Khấn ngắn. Người sau đang chờ; khấn đủ ý rồi nhường chỗ.
Không tranh lộc. Lộc phát ra để chia cho nhiều người.
Không chạm vào kiệu, tượng. Kể cả lúc rước, khi người khiêng đi ngang qua.
Chụp ảnh từ xa. Không đứng chắn lối để chụp, không dùng đèn flash trong chánh điện.
Công đức qua ban quản lý. Ghi sổ, nhận biên nhận tại chỗ của hội quán.
Những chiêu cần tỉnh táo quanh cổng chùa
Mời mua nhang, chim phóng sanh với lời hù doạ. Có người nói kiểu "không mua là không linh"; mua hay không là chuyện của mình, chùa không đòi hỏi như vậy.
Xem quẻ, giải xăm thu tiền ngoài cổng. Giải xăm trong hội quán có người của hội quán; người lạ ngoài cổng đòi giải xăm rồi nói chuyện hạn, chuyện cúng giải là chiêu gieo lo rồi bán giải pháp.
Người xưng làm việc cho chùa đi xin tiền. Công đức phải qua chỗ ghi sổ của ban quản lý.
Giữ xe không vé, không giá rõ. Hỏi giá trước, lấy vé; mùa lễ có nơi tính cao bất thường.
Móc túi chỗ chen. Túi đeo trước bụng, điện thoại cầm chắc tay hoặc cất kỹ.
Ăn xin chặn đường. Cho hay không tuỳ lòng, nhưng đừng mở ví giữa đám đông.
Bán đồ "đã khai quang" giá cao. Vật phẩm thờ cúng mua ở đâu là việc của mình, đừng để bị giục mua nhanh.
Câu hỏi thường gặp
Vía Bà Thiên Hậu là ngày nào?
Là ngày 23 tháng 3 âm lịch hằng năm. Lễ ở chùa Bà Thiên Hậu Chợ Lớn thường kéo dài vài ngày quanh ngày này, đông nhất đêm 22 và sáng 23.
Bà Thiên Hậu có phải là Bà Chúa Xứ không?
Không. Bà Thiên Hậu là thần biển của người Hoa, gốc từ đảo Mi Châu ở Phúc Kiến; Bà Chúa Xứ là tín ngưỡng riêng ở núi Sam, An Giang. Hai tín ngưỡng có nguồn gốc và nghi lễ khác nhau.
Chùa Bà Thiên Hậu ở Chợ Lớn là hội quán của bang nào?
Là hội quán Tuệ Thành của người Quảng Đông gốc Quảng Châu. Ngoài chùa Bà, các hội quán Phúc Kiến như Ôn Lăng, Hà Chương cũng thờ Bà và làm lễ vía.
Đi lễ vía Bà cần mang gì?
Hoa tươi, trái cây, nhang, đèn cầy là đủ; nhang vòng có thể mua tại quầy của chùa. Không cần lễ vật lớn hay nhiều vàng mã.
Có rước kiệu Bà ra đường không?
Tuỳ năm. Có năm hội quán tổ chức rước kiệu, có năm chỉ làm lễ trong khuôn viên. Muốn biết chính xác thì xem thông báo của hội quán gần ngày vía.
Người ngoài đề nghị giải xăm ở cổng chùa có nên nghe?
Nên dè chừng. Giải xăm trong hội quán có người của hội quán; người lạ ngoài cổng đòi tiền rồi nói chuyện hạn, chuyện cúng giải thường là chiêu gieo lo để bán dịch vụ.
