Học tiếng Hoa ở Chợ Lớn nên chọn theo mục đích: cần đọc viết, thi chứng chỉ, đi làm thì học tiếng Phổ thông ở trường có chương trình tăng cường tiếng Hoa hoặc ở trung tâm Hoa văn; cần nói chuyện với ông bà thì không lớp nào thay được việc nói tiếng Quảng, tiếng Tiều trong nhà mỗi ngày.
Câu hỏi này các phụ huynh gốc Hoa ở Chợ Lớn bàn hoài: cho con học tiếng Hoa sớm có nặng quá không, học chữ giản thể hay phồn thể, trung tâm ở hội quán có đáng tin không. Bài này đi qua từng lựa chọn, kèm những chuyện người trong cuộc hay vấp.
Bài không nêu tên trường hay giá học phí cụ thể, vì những thứ đó đổi theo năm; phần cuối có cách tự kiểm tra trước khi đóng tiền.
Phổ thông hay Quảng Đông: hai thứ tiếng, hai mục đích
Nhiều phụ huynh nghĩ "học tiếng Hoa" là một chuyện. Thật ra ở Chợ Lớn có hai chuyện khác nhau. Lớp học, sách vở, chứng chỉ gần như đều dạy tiếng Phổ thông, thứ tiếng chuẩn của Trung Quốc đại lục, Đài Loan, Singapore. Còn tiếng ông bà nói ở nhà phần lớn là tiếng Quảng hoặc tiếng Tiều, phát âm khác xa tiếng Phổ thông.
Hệ quả hay gặp: đứa nhỏ học tiếng Hoa ba năm, đọc được truyện, viết được bài văn ngắn, nhưng về nhà vẫn không nói chuyện được với bà nội. Bà nói tiếng Tiều, cháu nói tiếng Phổ thông, hai bên chỉ chung được chữ viết. Phụ huynh nào kỳ vọng lớp học giải quyết luôn chuyện này sẽ thất vọng.
Cái lợi là chữ viết dùng chung. Người biết chữ Hoa nhờ học tiếng Phổ thông, sau này học thêm tiếng Quảng sẽ nhanh vì chỉ cần học lại cách đọc. Các cụ ở Chợ Lớn đọc báo tiếng Hoa theo giọng Quảng; cháu đọc cùng tờ báo theo giọng Phổ thông, hai người vẫn hiểu cùng một nội dung.
Vì vậy cách nhiều nhà chọn là chia việc: trường lớp lo phần chữ và tiếng Phổ thông, gia đình lo phần tiếng nói của bang. Không nhà nào làm được trọn cả hai, nhưng biết mình đang nhắm cái gì thì đỡ thất vọng và đỡ tốn tiền.
Các lựa chọn học tiếng Hoa ở khu Chợ Lớn
Trường công có chương trình tăng cường tiếng Hoa. Một số trường tiểu học, trung học ở khu quận 5, quận 6, quận 11 (cũ) dạy tiếng Hoa nhiều tiết mỗi tuần song song chương trình chính. Thông tin tuyển sinh từng năm nên hỏi trực tiếp nhà trường hoặc cơ quan giáo dục địa phương.
Trung tâm Hoa văn. Dạy theo cấp độ, buổi tối hoặc cuối tuần, có lớp cho trẻ lẫn người lớn. Nhiều trung tâm lâu năm do người trong cộng đồng lập ra.
Lớp ở hội quán, hội đồng hương. Một số hội quán, hội đồng hương mở lớp Hoa văn, lớp thư pháp cho con em, có nơi nhận cả người ngoài. Học phí thường nhẹ, không khí thân tình, nhưng chất lượng tùy người dạy.
Khoa tiếng Trung ở các trường đại học. Dành cho người muốn học chuyên sâu, ra làm phiên dịch, giáo viên. Học bài bản, có văn bằng.
Gia sư tại nhà. Hợp với trẻ đã có nền, cần kèm riêng để thi chứng chỉ. Nên xin dạy thử vài buổi trước khi cam kết dài.
Lớp tiếng Quảng. Hiếm hơn nhiều, thường là lớp nhỏ do cá nhân mở. Hỏi người quen trong cộng đồng hoặc ban trị sự hội quán để được giới thiệu.
Học trực tuyến. Tiện cho người lớn đi làm, nhưng khó giữ kỷ luật. Nên kết hợp với một nhóm học thật để có chỗ nói.
Câu lạc bộ thư pháp, cờ tướng, ca kịch. Không phải lớp ngôn ngữ, nhưng là chỗ người trẻ tiếp xúc tiếng Hoa sống động với người lớn tuổi.
Giản thể hay phồn thể, pinyin hay chú âm?
Đây là chỗ phụ huynh hay chọn nhầm vì không biết trung tâm dạy hệ nào. Bảng dưới tóm tắt khác biệt để hỏi cho đúng.
| Điểm khác | Giản thể + pinyin | Phồn thể + chú âm |
|---|---|---|
| Dùng ở đâu | Trung Quốc đại lục, Singapore, đa số giáo trình phổ biến | Đài Loan, Hồng Kông (phồn thể), nhiều câu đối, hoành phi ở hội quán Chợ Lớn |
| Chứng chỉ thường thi | HSK | TOCFL |
| Cách ghi âm | Chữ cái Latinh, người Việt quen nhanh | Ký hiệu riêng, cần thời gian làm quen; nhiều lớp phồn thể vẫn dạy pinyin |
| Đọc chữ ở hội quán, mộ bia | Phải học thêm phồn thể | Đọc được nhiều hơn |
| Hợp với ai | Người cần đi làm, du học đại lục, thi HSK | Người hướng tới Đài Loan, thích đọc văn bản xưa |
Biết một hệ thì học thêm hệ kia không quá khó. Điều quan trọng là đừng để con học hai trung tâm dạy hai hệ cùng lúc ở giai đoạn đầu, rất dễ rối.
Những chuyện phụ huynh hay vấp
Chuyện thứ nhất là cho con học quá sớm, quá nhiều. Trẻ đang học tiếng Việt, tiếng Anh ở trường, thêm tiếng Hoa buổi tối, cuối tuần thêm lớp thư pháp. Đến lớp ba, lớp bốn, nhiều em chán ghét luôn cả ba thứ tiếng. Người dạy lâu năm khuyên chọn một nhịp vừa sức, giữ được niềm vui quan trọng hơn chạy tiến độ.
Chuyện thứ hai là chạy theo chứng chỉ. Có trung tâm hứa "ba tháng lên cấp", luyện đề dồn dập. Trẻ có thể đậu, nhưng nói không thành câu. Hỏi kỹ trung tâm dành bao nhiêu thời gian cho nghe nói, có cho học trò nói chuyện với nhau không, hay chỉ làm bài trắc nghiệm.
Chuyện thứ ba là bỏ quên tiếng ở nhà. Phụ huynh gửi con đi học rồi về nhà vẫn nói tiếng Việt với con, ông bà cũng chiều cháu mà nói tiếng Việt. Tiếng Hoa khi đó chỉ sống được vài tiếng mỗi tuần trong lớp. Ông bà chịu nói tiếng quê với cháu mỗi ngày, dù chỉ vài câu, là thứ lớp học không thay được.
Chuyện thứ tư là nghe người khác chê trường này khen trường kia rồi đổi chỗ liên tục. Mỗi lần đổi trung tâm là đổi giáo trình, có khi đổi cả hệ chữ. Chọn kỹ một lần, cho học trọn một năm rồi hãy đánh giá.
Cách chọn một lớp tiếng Hoa cho con
Trước khi đóng tiền, đi qua các bước sau. Mất vài buổi nhưng tránh được cả năm học sai chỗ.
- Xác định mục đích. Nói chuyện với ông bà, đọc viết, thi chứng chỉ hay chuẩn bị du học. Mỗi mục đích một kiểu lớp.
- Hỏi lớp dạy hệ chữ nào. Giản thể hay phồn thể, ghi âm bằng gì, giáo trình tên gì. Ghi lại để so.
- Xin dự giờ. Trung tâm đàng hoàng thường cho phụ huynh ngồi xem một buổi. Nhìn xem trẻ có được nói không hay chỉ chép bài.
- Hỏi về người dạy. Học ở đâu ra, dạy bao lâu, có phải người hiện đứng lớp hay chỉ là người "tên trên bảng".
- Hỏi chính sách học bù, bảo lưu. Trẻ ốm, nhà có việc là chuyện thường. Biết trước để khỏi mất tiền oan.
- Hỏi phụ huynh đang học ở đó. Đứng chờ giờ tan lớp, hỏi vài phụ huynh vì sao họ chọn nơi này, có gì không hài lòng.
- Thử một khóa ngắn. Đóng tiền theo khóa ngắn trước, đừng ham giảm giá mà đóng trọn năm khi chưa biết lớp hợp hay không.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi nên bắt đầu học tiếng Hoa?
Không có tuổi đúng cho mọi trẻ. Trẻ được nghe tiếng Hoa ở nhà từ nhỏ thì đi học chữ sớm cũng nhẹ nhàng; trẻ chưa từng nghe thì nên bắt đầu khi đã đọc viết tiếng Việt vững để khỏi rối.
Người lớn đi làm học tiếng Hoa ở Chợ Lớn có kịp không?
Kịp, nhiều trung tâm Hoa văn có lớp tối và cuối tuần cho người đi làm. Người ở gần Chợ Lớn còn có lợi thế được nghe tiếng Hoa ngoài đời mỗi ngày.
Học tiếng Phổ thông có đọc được câu đối ở hội quán không?
Câu đối, hoành phi ở hội quán phần lớn viết chữ phồn thể, lại dùng văn ngôn cổ. Người học giản thể cần học thêm chữ phồn thể và cách đọc văn xưa mới hiểu được trọn.
Lớp tiếng Hoa ở hội quán có nhận người không phải người Hoa không?
Nhiều lớp nhận, tùy quy định từng nơi. Cách tốt nhất là tới hỏi trực tiếp ban trị sự hoặc văn phòng hội quán vào giờ hành chính.
Chứng chỉ HSK và TOCFL khác nhau thế nào?
HSK là kỳ thi năng lực tiếng Hoa theo chuẩn Trung Quốc đại lục, dùng chữ giản thể; TOCFL theo chuẩn Đài Loan, có bản phồn thể. Chọn kỳ thi theo nơi định học hoặc làm việc.
Muốn con nói được tiếng Tiều như ông bà thì làm sao?
Gần như không có lớp dạy tiếng Tiều bài bản, nên cách duy nhất là ông bà, cha mẹ nói tiếng Tiều với con mỗi ngày. Cho con theo ông bà đi chợ, đi hội quán, nghe người lớn trò chuyện cũng giúp giữ cái tai.
