Tham quan hội quán Chợ Lớn cho phải phép: lộ trình, giờ, cách cư xử

Muốn tham quan hội quán Chợ Lớn cho trọn và cho phải phép, nên đi vào sáng một ngày thường, gom các hội quán trên đường Nguyễn Trãi trước (Hà Chương, Tuệ Thành, Nghĩa An), rồi sang Ôn Lăng trên đường Lão Tử và Tam Sơn trên đường Triệu Quang Phục. Mỗi nơi dừng chừng nửa tiếng là vừa. Ăn mặc kín đáo, đi cửa bên, bước qua ngạch cửa, không dùng flash vào tượng thờ, không chụp cận mặt người đang khấn. Đi đoàn đông, quay phim, chụp ảnh thương mại thì hỏi ban quản trị trước.

Bài này là cẩm nang trọn gói: bảng các hội quán nên ghé, lộ trình nửa ngày, cách chọn ngày giờ, đồ mang theo, cư xử bên trong, chuyện chụp ảnh, những tình huống thường gặp khi dẫn bạn nước ngoài, mẹ già hay một nhóm học sinh, và những lúc phải xin phép thay vì tự làm.

Đi hội quán Chợ Lớn: mấy nơi là đủ, đi theo thứ tự nào?

Chợ Lớn có rất nhiều hội quán, miếu, đình lớn nhỏ, nhưng người đi lần đầu chỉ cần bốn đến năm nơi là đã thấy đủ các khuôn mặt chính: một nơi thờ Bà của người Quảng, một nơi thờ Ông của người Triều, một hai nơi của người Phúc Kiến, và nếu còn sức, một nơi thờ Bà Mẹ Sanh. Đi nhiều hơn trong một buổi thì các hội quán sẽ nhập vào nhau trong trí nhớ.

Thứ tự hợp lý nhất là theo địa lý: gom các nơi trên trục Nguyễn Trãi vì chúng nằm gần nhau, rồi đi bộ sang các con đường nhỏ hơn. Thứ tự đó cũng đi từ không gian rộng, đông, sang không gian nhỏ, yên; cuối buổi người đã mệt thì gặp chỗ yên là vừa.

Trước khi đi, nên hiểu sơ hội quán khác chùa Phật thế nào để cư xử cho đúng; bài phân biệt hội quán với chùa Phật giải thích kỹ. Biết nơi mình vào thờ ai, do ai trông coi, thì hỏi câu nào cũng trúng.

Nếu chỉ có một tiếng, chọn chùa Bà Tuệ Thành và chùa Ông Nghĩa An, hai nơi tiêu biểu và gần nhau. Nếu có cả ngày, chia làm hai buổi, sáng hội quán, chiều chợ Bình Tây và phố hàng, để mắt được nghỉ khỏi khói nhang.

Bảng các hội quán, chùa miếu nên ghé ở Chợ Lớn

Bảng chỉ gồm những nơi nổi tiếng, mở cửa đón khách đi lễ. Giờ mở cửa không ghi vì có thể thay đổi; nên hỏi lại khi dẫn đoàn.

Nhà thờ Cha Tam không phải chùa miếu, nhưng là một nơi thờ tự gắn với người Hoa Công giáo ở Chợ Lớn, nằm gần các hội quán; ghé thì giữ đúng phép của nhà thờ, tránh giờ lễ. Đi bộ giữa các điểm trên trục Nguyễn Trãi chỉ vài phút, sang Lão Tử, Triệu Quang Phục xa hơn một chút.

Lộ trình nửa ngày đi bộ qua các hội quán

Lộ trình này bắt đầu khoảng 7 giờ 30 sáng, kết thúc trước trưa, đi chậm có nghỉ. Thứ tự có thể đảo tuỳ chỗ gửi xe.

1. Gửi xe hoặc xuống xe ở trục Nguyễn Trãi. Trục lớn dễ gửi xe hơn các đường nhỏ; hỏi bãi giữ xe gần hội quán đầu tiên.
2. Hội quán Hà Chương. Bắt đầu ở nơi thường vắng, ngắm cột đá rồng khi nắng còn xiên.
3. Chùa Bà Tuệ Thành. Đến lúc nắng lên, nhang vòng và khói nhang đẹp nhất; xem chi tiết ở bài chùa Bà Thiên Hậu nên xem gì.
4. Chùa Ông Nghĩa An. Ngay gần đó; ngắm ngựa Xích Thố, gỗ chạm.
5. Nghỉ một ly nước. Ngồi quán vỉa hè hoặc tiệm nước; uống nước, xem lại ảnh, nghỉ chân.
6. Đi bộ sang Ôn Lăng trên đường Lão Tử. Đường nhỏ, đông; đi một hàng, để ý xe.
7. Kết thúc ở Tam Sơn trên đường Triệu Quang Phục, hoặc đình Minh Hương Gia Thạnh. Tuỳ sức; cả hai đều yên, hợp cuối buổi.

Tổng thời gian khoảng ba đến bốn tiếng. Mang theo nước, mũ, khăn giấy; giày dép dễ tháo nếu cần. Không mang ba lô quá lớn, vì lối đi trong hội quán hẹp, ba lô dễ quẹt vào đồ thờ.

Chọn ngày, chọn giờ: lúc nào đẹp, lúc nào nên tránh

Sáng sớm ngày thường là lúc đẹp nhất để ngắm: nắng xiên qua giếng trời, khói nhang mỏng, người đi lễ thưa, người trông coi có thời gian trả lời câu hỏi. Từ khoảng giữa trưa, phố nóng, ánh sáng gắt, ảnh chụp mặt tiền bị chói.

Rằm, mùng một âm lịch đông hơn hẳn, đặc biệt là rằm tháng Giêng và những ngày vía như vía Bà Thiên Hậu (23 tháng 3 âm lịch theo lệ chung). Những ngày này nên đi nếu muốn xem không khí lễ, nhưng đừng mong ngắm kiến trúc hay chụp ảnh yên. Khói nhang dày, lối đi chật, phải chờ lâu ở mỗi bàn thờ.

Mùa mưa, thường mưa chiều; đi buổi sáng ít bị ảnh hưởng. Sau cơn mưa sân hội quán trơn, nền đá có rêu ở chỗ khuất, bước chậm. Mùa khô thì nắng gắt, phải tránh giờ trưa.

Một số hội quán có thể nghỉ trưa hoặc đóng cửa sớm hơn vào ngày thường, lại có những đợt đóng cửa trùng tu. Nếu đi đoàn hay có hẹn, nên ghé hoặc gọi hỏi trước; đừng tin giờ mở cửa ghi trên mạng một cách tuyệt đối.

Mặc gì, mang gì khi đi hội quán?

Áo có tay, quần hoặc váy qua gối. Đây là nơi thờ tự; ăn mặc kín đáo vừa phải phép vừa đỡ nắng.

Giày dép đế bằng, chống trơn. Nền đá, sân gạch dễ trơn khi ẩm; ngạch cửa cao cần bước chắc.

Khẩu trang vải mỏng. Ngày đông lễ khói nhang rất dày; người có bệnh hô hấp, người mắt yếu nên mang.

Nước uống, mũ, ô. Đi bộ giữa các hội quán dưới nắng; không mang đồ ăn vào gian thờ.

Tiền mặt lẻ. Mua nhang, công đức nhỏ, mua nước dọc đường; không phải nơi nào cũng nhận chuyển khoản.

Túi đeo trước ngực. Đông người dễ bị móc túi; điện thoại để túi kín.

Ống kính tele hoặc ống nhòm nhỏ. Để ngắm tượng gốm trên mái, hoành phi trên cao mà không phải trèo.

Không mang loa, gậy tự sướng dài. Vừa phiền người đi lễ vừa dễ va vào đồ thờ.

Cư xử bên trong: những điều căn bản

Đi cửa bên, không đi cửa giữa. Cửa giữa được coi là lối của thần.

Bước qua ngạch cửa, không đứng lên. Đây là nếp chung, cũng là cách tránh vấp.

Thắp nhang theo thứ tự từ ngoài vào. Chi tiết từng bước có trong bài lễ nghi thắp nhang, xin xăm ở chùa miếu người Hoa.

Không chạm vào tượng, kiệu, đồ thờ. Kể cả khi thấy người khác chạm; nhiều món đã lâu đời.

Nói nhỏ, điện thoại im lặng. Gặp người đang khấn thì đứng chờ, không chen ngang.

Không ngồi lên bệ, bậc thờ. Muốn nghỉ thì ngồi ghế ở hành lang, hoặc ra ngoài.

Không ăn uống trong gian thờ. Uống nước thì ra sân hoặc hành lang.

Hỏi người trông coi bằng giọng nhẹ nhàng. Gọi cô, chú, bác; hỏi "ở đây thờ ai" là câu mở đầu dễ nhất.

Chụp ảnh, quay phim: được gì, không được gì

Chụp khung cảnh, kiến trúc thường được. Trừ khi có biển cấm hoặc người trông coi nhắc.

Không dùng flash vào tượng thờ. Vừa bất kính vừa làm hại lớp sơn thếp.

Không chụp cận mặt người đang khấn. Chụp từ phía sau, từ xa, hoặc xin phép.

Không tạo dáng trước bàn thờ chính. Tạo dáng ở sân, ở cổng thì được; trước bàn thờ là nơi người ta lễ.

Quay phim, chụp ảnh thương mại phải xin phép. Chụp cưới, quay quảng cáo, quay video kiếm tiền cần hỏi ban quản trị, có khi cần văn bản.

Không bay flycam trên hội quán. Bay thiết bị bay không người lái phải theo quy định và giấy phép của cơ quan có thẩm quyền; bay qua nơi thờ tự đông người còn nguy hiểm.

Không đứng chắn lối để chụp lâu. Ngày đông, chụp nhanh rồi nhường chỗ.

Hỏi trước khi chụp người trông coi, người bán nhang. Nhiều người vui vẻ, nhưng có người không muốn lên hình.

Ba tình huống hay gặp và cách xử lý

Tình huống một: dẫn một nhóm bạn nước ngoài khoảng mười người. Trước hôm đi, nhắn cả nhóm về trang phục, nói rõ hội quán là nơi đang thờ tự chứ không phải bảo tàng. Đến nơi, giải thích ngắn ở ngoài sân, đừng đứng giữa gian thờ thuyết minh to. Chia nhóm nhỏ vào lần lượt. Nếu nhóm muốn thắp nhang, hướng dẫn từng bước một lần ở lư ngoài rồi để mỗi người tự làm. Đi đoàn đông hơn thế, hoặc đi có thu tiền, nên báo trước cho ban quản trị.

Tình huống hai: đưa mẹ già đi lễ rằm tháng Giêng. Đây là ngày đông nhất năm. Đi thật sớm, trước khi trời sáng hẳn; gửi xe xa một chút nhưng dễ ra; giữ mẹ ở phía trong, tránh lối người chen. Ngạch cửa cao, nền đá trơn, khói nhang dày, người già dễ mệt, dễ choáng. Lễ ở một hai nơi chính là đủ, đừng cố đi hết. Nếu mẹ có bệnh tim, bệnh hô hấp, hỏi bác sĩ trước khi đưa đi nơi đông và nhiều khói.

Tình huống ba: một nhóm học sinh làm bài tìm hiểu văn hoá. Liên hệ ban quản trị trước, xin phép ghi chép, chụp ảnh, có khi được người trong ban kể chuyện. Dặn các em không chạy, không chạm, không nói lớn. Giao mỗi nhóm một việc cụ thể: một nhóm vẽ sơ đồ các gian, một nhóm chép lại câu đối (để nhờ thầy cô dịch), một nhóm đếm và mô tả các bàn thờ. Bài đọc kiến trúc hội quán có bảng các bộ phận để các em đối chiếu.

Điểm chung của ba tình huống: báo trước, đi sớm, ít mà kỹ. Hội quán đón người ngoài với thiện chí, và người ngoài giữ được thiện chí ấy bằng cách cư xử như khách đến nhà người khác.

Sai lầm thường gặp khi tham quan hội quán

Đi quá nhiều nơi trong một buổi. Đến nơi thứ sáu, bảy thì chẳng còn nhớ nơi nào ra nơi nào.

Chọn đúng ngày rằm để "ngắm kiến trúc". Đông, khói, chật; ngày này để đi lễ, không để ngắm.

Coi hội quán như bảo tàng. Người đang khấn, đang làm lễ; mình là khách, không phải người xem triển lãm.

Thuyết minh to trong gian thờ. Giải thích ở sân, ở hành lang; trong gian thờ nói thật nhỏ.

Mua nhang, chim phóng sinh từ người mời ép ở cổng. Mua nhang tại quầy hội quán; từ chối nhẹ nhàng người mời ép.

Tin người lạ "giải xăm giùm". Coi chừng chiêu phán quẻ xấu rồi gợi ý cúng giải hạn tốn kém.

Gửi xe ở chỗ không có người giữ. Quanh hội quán đông, xe dựng lề dễ bị dắt; gửi ở bãi có vé.

Quên rằng đây là khu dân cư. Đứng chắn cửa tiệm, ngồi bậc nhà người ta để chụp là làm phiền hàng xóm hội quán.

Khi nào phải hỏi ban quản trị, cơ quan có thẩm quyền hoặc người có chuyên môn?

Đi đoàn đông, đi có thu tiền. Báo trước cho ban quản trị hội quán để được sắp xếp; người dẫn đoàn có thu phí nên tìm hiểu quy định hành nghề hướng dẫn du lịch.

Chụp ảnh cưới, quay quảng cáo, quay phim. Xin phép ban quản trị, có thể cần văn bản; một số hội quán là di tích có quy định riêng.

Bay flycam. Phải có phép của cơ quan có thẩm quyền theo quy định về thiết bị bay không người lái.

Muốn công đức lớn, đặt đèn, đặt nhang vòng lâu ngày. Hỏi bàn công đức, nhận biên nhận; không đưa tiền cho người không có trách nhiệm.

Làm nghiên cứu, đọc bia ký, hoành phi. Xin phép ban quản trị; nhờ người có chuyên môn Hán Nôm đọc giúp.

Người đi cùng có bệnh hô hấp, tim mạch, đang mang thai. Hỏi bác sĩ trước khi vào nơi đông người và nhiều khói nhang.

Gặp mất cắp, sự cố. Báo người trông coi hội quán và công an phường gần nhất.

Câu hỏi thường gặp

Đi hội quán Chợ Lớn mất bao lâu?

Đi bốn đến năm hội quán chính mất khoảng ba đến bốn tiếng, tính cả đi bộ và nghỉ. Nếu chỉ có một tiếng, chọn chùa Bà Tuệ Thành và chùa Ông Nghĩa An trên đường Nguyễn Trãi.

Hội quán ở Chợ Lớn mở cửa giờ nào?

Phần lớn mở từ sáng sớm tới chiều, nhưng giờ cụ thể có thể khác nhau và thay đổi theo mùa, theo đợt trùng tu. Nên hỏi lại trước khi dẫn đoàn hoặc đi vào ngày lễ.

Có cần trả phí khi vào hội quán không?

Các hội quán lớn thường cho khách vào thắp nhang, tham quan tự do. Quy định có thể thay đổi, nên hỏi tại chỗ, nhất là khi đi theo đoàn.

Ngày nào nên tránh nếu muốn ngắm kiến trúc?

Nên tránh rằm, mùng một âm lịch, tháng Giêng và các ngày vía như vía Bà Thiên Hậu. Những ngày ấy rất đông và nhiều khói nhang.

Người theo đạo khác có được vào hội quán không?

Được. Hội quán đón mọi người đến tham quan trong giờ mở cửa; không bắt buộc phải thắp nhang. Chỉ cần ăn mặc lịch sự và giữ trật tự.

Có được chụp ảnh cưới ở hội quán không?

Phải xin phép ban quản trị trước, vì đây là nơi thờ tự và một số hội quán là di tích. Không tự ý tạo dáng trước bàn thờ chính hay dựng đèn chiếu sáng.