Vào chùa miếu, hội quán người Hoa ở Chợ Lớn, nếp chung là: đi cửa bên chứ không đi cửa giữa, bước qua ngạch cửa, thắp nhang ở lư ngoài sân trước rồi mới vào các bàn thờ trong, khấn ngắn gọn tên tuổi và việc cầu. Xin xăm thì lắc ống xăm đến khi một que rơi ra, xin keo để xác nhận, rồi mới đổi số que lấy lời xăm. Lễ xong, giấy tiền đem hoá ở lò riêng, không đốt chỗ khác.
Những phép này không phải luật, không ai phạt khách làm sai. Nhưng làm đúng thì người trông coi, người đi lễ nhìn mình bằng con mắt khác, và mình cũng thấy yên lòng hơn. Bài này đi từng bước, kèm một điều người đi lễ lâu năm hay dặn: lời xăm để suy ngẫm, đừng để ai dựa vào đó mà bán cho mình một lễ giải hạn đắt tiền.
Vào cửa nào, đi thế nào cho phải phép?
Hội quán và miếu lớn thường có ba cửa ở mặt tiền. Cửa giữa được coi là lối của thần, người đi lễ dùng hai cửa bên. Người Hoa có câu "vào cửa Long, ra cửa Hổ": cửa Long là cửa bên tay trái của thần, tức bên tay phải khi mình đứng ngoài nhìn vào; cửa Hổ là cửa còn lại. Nhiều người không theo lệ này, nhưng ai theo thì làm rất tự nhiên.
Bước qua ngạch cửa, không đứng lên. Ngạch cửa ở hội quán cao hơn nhà thường, người già và trẻ nhỏ dễ vấp; dắt tay nhau mà bước. Nhiều cửa còn có rèm, có bình phong ngay sau cổng; đi vòng qua bình phong theo lối người đi trước.
Bên trong, đi theo dòng người, thường từ ngoài vào trong, từ giữa sang hai bên. Ngày đông lễ, ban quản trị có khi chăng dây chia lối; làm theo lối đó. Đừng đứng giữa lối để chụp ảnh hay nói chuyện điện thoại.
Ăn mặc gọn gàng, kín đáo; nói nhỏ; để điện thoại im lặng. Đội nón thì bỏ nón khi vào gian thờ. Mấy điều này ai cũng biết, nhưng ở những hội quán đông khách du lịch, người trông coi vẫn phải nhắc mỗi ngày.
Thắp nhang từng bước ở hội quán người Hoa
Thứ tự dưới đây là nếp phổ biến ở các hội quán Chợ Lớn. Mỗi nơi có thể có chút khác, nhìn người đi trước là biết.
- Mua nhang ở quầy hội quán. Thường là bó nhang, có nơi kèm nến đỏ, giấy tiền; giá niêm yết hoặc tuỳ tâm, hỏi trước nếu không thấy ghi.
- Đốt nhang ở chỗ đốt chung. Có đèn hoặc bếp đốt nhang riêng; không châm nhang vào nến trên bàn thờ.
- Lư ngoài sân trước. Quay mặt ra ngoài hoặc hướng lên trời, khấn trời đất, cắm nhang.
- Lư trước chính điện. Vào trong, đứng lệch một bên, khấn vị thần chính, cắm nhang.
- Các bàn thờ phụ. Đi theo thứ tự người trông coi chỉ hoặc theo dòng người; mỗi lư cắm vài cây.
- Khấn ngắn gọn. Tên, tuổi, nơi ở, việc cầu; khấn trong lòng hoặc nhỏ tiếng.
- Cắm nhang thẳng, không cắm vào chỗ đã đầy. Lư đầy thì người trông coi sẽ dọn; đừng ấn nhang mình vào giữa đống nhang đang cháy.
Số cây nhang mỗi lư không có quy định cứng; nhiều người cắm ba cây. Nhang ở hội quán thường to và khói nhiều, cầm thấp, tránh quơ ngang mặt người bên cạnh.
Xin keo và xin xăm: làm sao cho đúng?
Keo là hai miếng gỗ hình trăng khuyết, một mặt phẳng, một mặt cong. Cầm hai miếng, khấn điều muốn hỏi, rồi thả nhẹ xuống nền. Một miếng sấp, một miếng ngửa là thần đồng ý; hai mặt phẳng cùng ngửa lên thường được hiểu là thần cười, chưa trả lời, hỏi lại; hai mặt cong cùng ngửa lên, tức mặt phẳng úp cả xuống nền, là không đồng ý. Cách gọi tên mỗi kiểu khác nhau theo giọng từng bang, nhưng ý nghĩa thì gần giống.
Xin xăm thì quỳ hoặc đứng trước bàn thờ, cầm ống xăm nghiêng, lắc nhẹ cho các que xăm xô dần ra, tới khi một que rơi xuống. Nhặt que lên, xem số. Nhiều người xin keo để hỏi thần có đúng que này không; được keo đồng ý mới đi đổi lời xăm, không được thì lắc lại.
Lời xăm thường là một bài thơ ngắn chữ Hán kèm lời giải, xếp theo mức tốt xấu. Ở một số hội quán có người giải xăm; ở nơi khác chỉ có tờ giấy in sẵn lời giải. Lời xăm viết theo lối ẩn dụ, nhiều tích cổ, nên cùng một quẻ có thể hiểu nhiều cách.
Xin xăm xong nên đặt ống xăm, keo về chỗ cũ, để que xăm vào ống. Người xin sau cũng cần dùng. Ngày đông lễ, xin một lần cho một việc là đủ; xin liên tục để tìm quẻ ưng ý là điều người trông coi không thích.
Hoá vàng, nhang vòng và trả lễ
Giấy tiền đem hoá ở lò riêng. Hội quán có lò hoá vàng ở sân hoặc góc riêng; không đốt trong gian thờ, không đốt ngoài vỉa hè.
Không tự ý ném giấy vào lò đang cháy lớn. Đứng xa, thả từ từ; ngày đông lễ lửa rất mạnh, dễ bén tay áo.
Nhang vòng nhờ người trông coi treo. Ghi tên, lời cầu vào thẻ giấy đỏ ở bàn đăng ký; người trông coi có sào để treo.
Đèn cầu an. Một số nơi nhận đăng ký đèn cầu an, đèn ghi tên gia đình thắp suốt một thời gian; hỏi rõ thời hạn và cách đóng góp.
Trả lễ khi được như nguyện. Người Hoa trọng chuyện trả lễ: quay lại thắp nhang, dâng hoa trái, góp công đức; không cần lớn, cần thành.
Công đức nhận biên nhận. Đến bàn công đức, ghi tên, nhận biên nhận; không bỏ tiền vào tượng, vào lư.
Lễ vật mang về chia nhau. Trái cây sau khi dâng, nhiều nhà mang về chia cho cả nhà như lộc; có nơi để lại cho hội quán, hỏi nếu không rõ.
Không mang đồ cúng của người khác về. Lễ vật trên bàn là của từng nhà; muốn xin lộc thì hỏi người trông coi.
Những chiêu cần tỉnh táo khi đi lễ
Người lạ tự nhận giải xăm "miễn phí". Giải vài câu rồi phán quẻ xấu, gợi ý làm lễ giải hạn ở một chỗ khác; đây là chiêu gieo lo rồi bán giải pháp.
Lễ giải hạn đắt tiền. Không có hội quán đứng đắn nào ép khách làm lễ tốn kém; muốn cúng thêm thì hỏi thẳng ban quản trị, có biên nhận.
Người bán nhang, chim phóng sinh mời ép. Ở cổng có khi có người mời mua nhang ngoài, chim phóng sinh; mua nhang tại quầy hội quán là chắc nhất.
Giục quyết nhanh. Ai nói "phải cúng ngay hôm nay kẻo hạn tới" là dấu hiệu đáng ngờ; chuyện tâm linh không có hạn chót.
Móc túi lúc đông. Rằm tháng Giêng, ngày vía rất đông; đeo túi trước ngực, không để điện thoại ở túi sau.
Lời xăm không thay được chuyên môn. Quẻ xấu về sức khoẻ thì đi khám bác sĩ; về kiện tụng thì hỏi luật sư; về tiền bạc thì tự tính kỹ, đừng quyết theo quẻ.
Không có quẻ nào bắt buộc phải "hoá giải" bằng tiền. Người đi lễ lâu năm nói: quẻ xấu thì sống cẩn thận hơn, làm điều tốt, thế là đủ.
Câu hỏi thường gặp
Thắp nhang ở hội quán người Hoa bao nhiêu cây?
Không có quy định cứng; nhiều người cắm ba cây ở mỗi lư. Điều quan trọng hơn là thắp theo thứ tự từ lư ngoài sân vào trong và cắm gọn gàng.
Vào cửa Long ra cửa Hổ là sao?
Đó là nếp đi vào bằng cửa bên tay trái của thần, tức bên tay phải khi mình đứng ngoài nhìn vào, và đi ra bằng cửa bên kia. Không phải ai cũng theo, nhưng tránh đi cửa giữa là điều nên giữ.
Xin keo thế nào là được?
Thường thì một miếng sấp, một miếng ngửa được hiểu là thần đồng ý. Hai mặt phẳng cùng ngửa lên là chưa trả lời, còn hai mặt phẳng cùng úp xuống là không đồng ý.
Xin xăm ở đâu tại Chợ Lớn?
Nhiều hội quán và miếu ở Chợ Lớn có ống xăm, như các nơi thờ Thiên Hậu, Quan Công. Hỏi người trông coi chỗ đổi lời xăm, vì mỗi nơi bố trí khác nhau.
Gặp quẻ xăm xấu có cần cúng giải hạn không?
Không bắt buộc. Lời xăm để suy ngẫm; nếu muốn cúng thêm thì làm ở chính hội quán, có biên nhận, và cảnh giác với người lạ gợi ý lễ giải hạn tốn kém.
Có được mang lễ vật mua ngoài vào hội quán không?
Được, hoa, trái cây, bánh là phổ biến. Nhang thì nên mua tại quầy hội quán để đúng loại và hợp lư.
