Ở các tiệm kim khí Chợ Lớn, mua đúng ngay lần đầu là nhờ hai việc: mang món mẫu theo, và gọi đúng tên món hàng. Bu lông, tán, long đền, vít, tắc kê, bản lề, mỗi thứ chia ra hàng chục cỡ; người bán cần biết đường kính, chiều dài, bước ren, và vật liệu là sắt mạ kẽm hay inox. Thiếu một trong mấy thông tin đó thì gần như chắc chắn phải chạy lại lần hai.
Tiệm kim khí ở Chợ Lớn có mặt từ quanh chợ Kim Biên ra tới nhiều trục phố cũ, phần lớn là tiệm gia đình, mặt tiền hẹp, bên trong chất kín hộc tủ nhỏ. Chủ tiệm có thể tìm đúng một con ốc trong hàng ngàn hộc chỉ trong vài giây, nếu khách nói đúng cái mình cần.
Tên gọi trong tiệm kim khí: nói sao người bán hiểu ngay
Bu lông. Thanh kim loại có ren, một đầu có mũ, thường lục giác. Dùng với tán để siết hai vật lại với nhau.
Tán. Người miền Bắc gọi là đai ốc, miền Nam quen gọi tán. Vặn vào bu lông, phải cùng cỡ và cùng bước ren.
Long đền. Vòng đệm mỏng đặt dưới tán hoặc mũ bu lông, giúp phân lực và chống lỏng. Có long đền phẳng và long đền vênh.
Vít. Có vít gỗ, vít bắn tôn tự khoan, vít máy dùng với lỗ ren sẵn. Nói rõ bắt vào vật liệu gì.
Tắc kê. Ống nở nhựa hoặc kim loại nhét vào lỗ khoan trên tường, vặn vít vào thì nở ra bám chặt. Tường gạch, tường bê tông, tường thạch cao dùng loại khác nhau.
Ty ren. Thanh ren suốt chiều dài, cắt theo độ dài cần, hay dùng treo ống, treo trần.
Bản lề. Có bản lề lá, bản lề âm, bản lề bật cho tủ bếp. Mang cánh cửa hoặc đo độ dày cánh trước khi đi.
Ke góc. Miếng kim loại hình chữ L để gia cố góc kệ, góc tủ. Chọn theo tải trọng và độ dày.
Đọc cỡ ốc vít: mấy con số người bán cần
Một con bu lông thường được gọi bằng hai con số: đường kính và chiều dài. Hệ mét ghi kiểu M6, M8, M10, chữ M kèm đường kính tính bằng milimét; chiều dài đo từ dưới mũ tới đầu thanh. Người bán nghe "M8 dài bốn phân" là lấy đúng ngay.
Con số thứ ba hay bị bỏ quên là bước ren, tức khoảng cách giữa hai vòng ren. Cùng M8 nhưng có ren thô và ren mịn; tán ren thô không vặn được vào bu lông ren mịn. Đồ dân dụng phần lớn dùng ren thô, đồ máy móc, xe cộ thì có khi khác.
Máy móc cũ, đồ nhập từ một số nước còn dùng hệ inch. Ốc hệ inch nhìn rất giống hệ mét nhưng không vặn lẫn được. Người sửa máy cũ ở Chợ Lớn biết rõ chuyện này, và tiệm kim khí lâu năm thường có cả hai hệ.
Vì vậy cách chắc nhất vẫn là mang theo con ốc cũ hoặc chi tiết cần lắp. Người bán sẽ thử vặn tán vào, đặt lên thước đo ren, hoặc so trực tiếp với hàng trong hộc. Mất một phút ở tiệm đỡ được cả buổi chạy đi chạy lại.
Chọn vật liệu: sắt mạ, inox 201 hay inox 304?
Cùng một con ốc, vật liệu khác nhau thì giá và độ bền khác nhau rất xa. Bảng dưới đây là cách chọn phổ thông cho đồ dùng trong nhà.
| Vật liệu | Hợp dùng ở đâu | Lưu ý |
|---|---|---|
| Sắt mạ kẽm | Trong nhà, chỗ khô ráo, đồ không cần đẹp | Rẻ, nhưng ra ngoài trời lâu ngày dễ gỉ |
| Inox 201 | Trong nhà, chỗ ít ẩm | Rẻ hơn 304, chống gỉ kém hơn khi gặp nước, hơi muối |
| Inox 304 | Ngoài trời, nhà tắm, bếp, gần biển | Giá cao hơn, chống gỉ tốt hơn hẳn |
| Đồng thau | Đồ trang trí, khoá, bản lề cao cấp | Đẹp, ít gỉ, giá cao |
| Thép cường độ cao | Kết cấu chịu lực, máy móc | Có cấp độ bền ghi trên mũ; việc chịu lực lớn nên hỏi kỹ sư |
Có mẹo dùng nam châm để phân biệt inox 201 và 304, vì 201 thường hút nhẹ còn 304 hầu như không hút. Mẹo này chỉ để tham khảo, không chính xác tuyệt đối; cần chắc thì hỏi tiệm có thuốc thử hoặc mua ở nơi có chứng từ vật liệu.
Sai lầm khi mua kim khí và cách tránh
Tả bằng lời thay vì mang mẫu. "Con ốc nhỏ nhỏ cỡ ngón tay" không giúp được ai. Mang mẫu hoặc chụp ảnh kèm thước.
Quên bước ren. Mua đúng đường kính mà sai bước ren thì vặn không vào.
Dùng tắc kê sai loại tường. Tắc kê cho tường gạch đặc bắt vào tường thạch cao sẽ tuột. Nói rõ tường của mình là loại gì.
Ham inox rẻ cho chỗ ẩm. Inox loại thấp đặt ở nhà tắm, ban công vài tháng là ố gỉ. Chỗ ẩm nên chọn loại tốt hơn.
Mua vừa đúng số lượng. Ốc vít rơi mất, ren hỏng là chuyện thường. Mua dư vài con, giá chênh không đáng kể.
Chọn bản lề không đo cánh. Bản lề tủ bếp, bản lề âm phụ thuộc độ dày cánh và kiểu lắp. Đo trước khi đi.
Tự làm kết cấu chịu lực lớn. Treo vật nặng lên trần, gia cố lan can, mái che là việc cần thợ có kinh nghiệm hoặc kỹ sư tính toán, đừng chỉ dựa vào lời tiệm.
Không hỏi bán theo ký hay theo con. Ốc nhỏ thường bán theo ký hoặc theo hộp, ốc lớn bán theo con. Hỏi trước để khỏi bất ngờ khi tính tiền.
Một tiệm kim khí Chợ Lớn vận hành ra sao
Bước vào một tiệm kim khí lâu năm, thứ đầu tiên thấy là tường hộc: hàng trăm hộc nhỏ bằng gỗ hoặc sắt, mỗi hộc một loại ốc, phía trước dán một con mẫu hoặc ghi ký hiệu. Không có máy tính nào thay được trí nhớ của chủ tiệm về cái tường hộc đó.
Khách của tiệm phần lớn là thợ: thợ sắt, thợ mộc, thợ điện nước, thợ sửa máy. Họ tới sáng sớm, nói một tràng ký hiệu, nhận hàng, ghi sổ rồi đi. Khách lẻ tới giữa buổi, hỏi chậm hơn, cần giải thích nhiều hơn, và tiệm vẫn bán, chỉ là không nhanh bằng.
Ốc vít nhỏ thường bán theo ký hoặc theo hộp, nên khách mua vài con có khi được cho luôn, có khi được tính tròn. Đừng ngại, mua vài con vẫn là mua; chỉ cần nói rõ ngay từ đầu.
Nhiều tiệm cũng nhận tiện ren, cắt ty ren theo độ dài, đặt hàng cỡ hiếm. Món khó tìm thì để lại số điện thoại, tiệm sẽ hỏi giùm trong mạng lưới các tiệm quen, một nếp làm ăn rất Chợ Lớn.
Câu hỏi thường gặp
Mua ốc vít ở Chợ Lớn thì tìm tiệm ở đâu?
Tiệm kim khí có nhiều quanh khu chợ Kim Biên và trên các trục phố cũ ở quận 5, quận 6 (cũ). Cách nhanh nhất là tới khu Kim Biên rồi hỏi người bán chỉ tiệm chuyên loại mình cần.
Tán và đai ốc có khác nhau không?
Không, đó là một món. Miền Nam quen gọi là tán, miền Bắc gọi là đai ốc; tán phải cùng cỡ và cùng bước ren với bu lông.
M8 nghĩa là gì?
M8 là ký hiệu ốc hệ mét có đường kính 8 milimét. Khi mua cần nói thêm chiều dài và, nếu cần, bước ren.
Inox 304 và 201 khác nhau thế nào?
Inox 304 chống gỉ tốt hơn, hợp với chỗ ẩm, ngoài trời; inox 201 rẻ hơn nhưng dễ ố gỉ hơn khi gặp nước. Dùng nam châm phân biệt chỉ mang tính tham khảo.
Tắc kê nào dùng cho tường thạch cao?
Tường thạch cao cần loại tắc kê chuyên dùng cho vách rỗng, khác loại dùng cho tường gạch, bê tông. Nói rõ loại tường và vật định treo để tiệm chọn đúng.
Treo đồ nặng lên tường có tự làm được không?
Đồ nhẹ thì tự làm được nếu chọn đúng tắc kê và vít. Đồ nặng, treo trần, hoặc chỗ liên quan tới an toàn nên nhờ thợ có kinh nghiệm hoặc hỏi kỹ sư.
