Khách lẻ vẫn mua được ở phố nghề Chợ Lớn, kể cả ở những tiệm chủ yếu bán sỉ. Bí quyết là hỏi trước một câu "tiệm có bán lẻ không", tới vào giờ thưa khách, nói rõ mình cần gì, và đừng mặc cả quá tay. Giá lẻ cao hơn giá sỉ là chuyện bình thường, không phải bị chặt chém.
Nhiều người đi phố thuốc Bắc, phố lồng đèn, phố vải, phố kim khí lần đầu về kể là "người ta không thèm bán". Phần lớn trường hợp đó không phải do người bán khó tính, mà do khách tới sai giờ, hỏi sai cách, ở tiệm sai loại. Bài này giải thích cái nếp đằng sau, để lần sau đi phố nghề được đón tiếp khác hẳn.
Vì sao tiệm sỉ có vẻ không mặn mà với khách lẻ?
Một tiệm sỉ sống bằng những đơn hàng nguyên thùng, nguyên cây, nguyên bao. Bán lẻ một món nghĩa là phải bóc một thùng, chia nhỏ, gói riêng, tính tiền lẻ, trong khi phía sau có người thợ đang chờ lấy cả chục món. Với họ, bán lẻ giờ cao điểm là lỗ thời gian.
Thêm nữa, giá sỉ được tính theo số lượng. Khách lẻ hỏi giá một món rồi so với giá sỉ người quen kể lại, thấy chênh, nghĩ mình bị nói thách. Người bán thì không muốn mất công giải thích chuyện này với từng người.
Nhưng phần lớn tiệm ở Chợ Lớn vẫn bán lẻ, chỉ là theo cách của họ: lúc rảnh, cho người hỏi tử tế, với giá lẻ. Có tiệm còn chỉ khách sang một tiệm lẻ quen nếu mình không tiện bán, một nếp chỉ đường rất Chợ Lớn.
Hiểu điều đó rồi thì cách cư xử cũng tự khắc khác đi: tới đúng giờ, hỏi đúng câu, mua gọn, trả tiền nhanh. Người bán nhớ mặt khách dễ chịu, lần sau tự khắc niềm nở hơn.
Hỏi giá và mua lẻ ở tiệm sỉ: nên và không nên
Hỏi "có bán lẻ không" trước. Câu mở đầu này cho người bán quyền chọn và cho thấy mình hiểu nếp. Phần lớn sẽ gật đầu.
Tới giữa buổi sáng hoặc đầu giờ chiều. Sáng sớm là giờ của thợ và mối sỉ; chiều muộn là giờ đóng kiện. Khoảng giữa là giờ dễ được tư vấn.
Nói rõ cần gì, bao nhiêu. "Hai con bu lông M8 dài bốn phân" dễ chịu hơn nhiều so với "có ốc không chị".
Mang mẫu hoặc ảnh. Mẫu vải, con ốc, ảnh bao bì. Người bán nhìn là biết, đỡ cả hai bên.
Chấp nhận giá lẻ. Giá lẻ cao hơn giá sỉ, đó là phần công chia nhỏ. Mặc cả nhẹ được, nhưng đừng đòi giá sỉ cho một món.
Trả tiền gọn. Chuẩn bị tiền lẻ hoặc chuyển khoản sẵn. Đưa tờ tiền lớn cho món nhỏ lúc tiệm đông là làm khó người bán.
Không lục hàng. Muốn xem thì nhờ lấy. Tự lục hộc, bới bao là điều tối kỵ ở tiệm sỉ.
Nhường thợ đang vội. Thấy người thợ đứng chờ với danh sách dài, nhường họ trước, mình đợi thêm vài phút.
Nếp kiêng và nếp lịch sự ở phố nghề người Hoa
Kiêng hỏi rồi bỏ đi lúc mở hàng. Nhiều người bán tin lượt bán đầu ngày định vận cả ngày. Sáng sớm chưa định mua thì đừng hỏi lấy lệ ở tiệm vừa mở.
Không đặt đồ lên bàn thờ. Hầu như tiệm nào cũng có bàn thờ Thần Tài, Thổ Địa. Túi xách, ly nước tuyệt đối không đặt lên đó.
Không ngồi lên bao hàng. Mệt cũng đừng ngồi lên bao hàng, thùng hàng của tiệm. Đó là hàng để bán.
Hỏi trước khi chụp. Tủ thuốc, tường hộc, cuộn vải đều đẹp, nhưng người đang làm việc. Hỏi một câu, đừng chụp cận mặt.
Không chen ngang khi đang tính tiền. Người bán đang cộng sổ, đếm tiền mà bị hỏi xen vào dễ sai, dễ bực.
Ăn nói nhỏ nhẹ. Phố cũ, tiệm sát nhau, nói to dễ làm phiền cả dãy.
Cảm ơn khi được chỉ đường. Được chỉ sang tiệm khác thì cảm ơn, kể cả khi không mua gì.
Giữ lời khi hẹn quay lại. Hứa "lát quay lại mua" mà không quay lại, người bán ghi nhớ lâu hơn mình nghĩ.
Phố nghề nào, giờ nào khách lẻ dễ đi?
Bảng dưới đây gom kinh nghiệm chung, không phải giờ mở cửa chính thức. Mỗi tiệm một nhịp riêng.
| Phố, chợ | Giờ khách lẻ dễ đi | Ghi chú |
|---|---|---|
| Phố thuốc Bắc Hải Thượng Lãn Ông | Buổi chiều | Sáng là giờ xe hàng; dùng thuốc phải theo toa thầy thuốc |
| Phố lồng đèn Lương Nhữ Học | Chiều tối ngày thường | Tránh tối cuối tuần sát rằm tháng Tám |
| Chợ vải Soái Kình Lâm | Giữa buổi sáng, đầu giờ chiều | Mang mẫu vải theo |
| Tiệm kim khí quanh Kim Biên | Giữa buổi sáng | Sáng sớm là giờ của thợ |
| Tiệm đồ cúng | Ngày thường, tránh sát rằm và mùng một | Ngày vía, ngày lễ rất đông |
| Chợ Bình Tây | Giữa buổi sáng | Rạng sáng là giờ của người lấy sỉ |
Mấy câu tiếng Quảng cho vui, và giới hạn của nó
Người bán ở Chợ Lớn hầu hết nói tiếng Việt thạo, nhiều người nói thêm tiếng Quảng, tiếng Triều hay tiếng Phúc Kiến tuỳ gốc gia đình. Không biết tiếng Hoa không ảnh hưởng gì tới việc mua bán.
Biết vài câu thì vui, và người bán lớn tuổi thường cười rất tươi khi nghe khách nói. Tiếng Quảng có hai lời cảm ơn khác nhau: một câu đọc gần như "đò chè", dùng khi nhận quà hay nhận tiền; một câu đọc gần như "m cói", dùng khi được ai giúp một việc, như chỉ đường hay lấy hàng giùm. Người dùng đúng chỗ là người đã để ý nghe.
Giới hạn của nó: vài câu chào không làm giá rẻ đi, và cũng đừng cố nói khi mình phát âm sai tới mức người nghe không hiểu. Nói tiếng Việt rõ ràng, lịch sự vẫn là cách giao tiếp tốt nhất.
Người Chợ Lớn cũng dùng nhiều từ mượn từ tiếng Quảng mà người Sài Gòn nói hằng ngày không để ý, như "xì thẩu" là ông chủ, "lì xì" là tiền mừng, "hủ tiếu" là món ăn quen. Nghe ra những từ đó trong câu chuyện ở tiệm là thấy được lớp văn hoá đằng sau.
Câu hỏi thường gặp
Tiệm sỉ ở Chợ Lớn có bán lẻ không?
Phần lớn có, nhất là khi khách hỏi vào giờ thưa và nói rõ cần gì. Giá lẻ cao hơn giá sỉ là bình thường; nếu tiệm không tiện bán, họ thường chỉ sang tiệm lẻ quen.
Vì sao bị người bán trả lời cộc lốc?
Thường vì tới vào giờ cao điểm hoặc hỏi kiểu chung chung. Tới giữa buổi, hỏi rõ món và số lượng, người bán thường niềm nở hơn hẳn.
Kiêng mở hàng là gì?
Đó là nếp tin rằng lượt bán đầu ngày ảnh hưởng tới cả ngày buôn bán. Sáng sớm, khách hỏi giá rồi bỏ đi ở tiệm chưa mở hàng dễ làm người bán không vui.
Có nên mặc cả ở phố nghề Chợ Lớn không?
Mặc cả nhẹ được, nhất là khi mua vài món. Đừng đòi giá sỉ cho món lẻ và đừng mặc cả dai khi tiệm đang đông.
Không biết tiếng Hoa có mua được hàng không?
Hoàn toàn được. Người bán ở Chợ Lớn nói tiếng Việt thạo; vài câu tiếng Quảng chỉ để vui, không làm thay đổi giá.
Chụp ảnh tiệm cũ ở Chợ Lớn có cần xin phép không?
Chụp mặt tiền từ ngoài đường thì không cần, nhưng chụp bên trong hoặc chụp người đang làm việc thì nên hỏi trước. Mua một món nhỏ là cách đáp lễ dễ thương.
