Có khoảng bốn tiếng buổi sáng ở Chợ Lớn, cách đi đỡ mệt mà thấy nhiều nhất là tới sớm, bắt đầu ở khu chợ Bình Tây lúc chợ còn tươi, đi bộ theo phố thuốc Bắc Hải Thượng Lãn Ông, rồi kết thúc ở cụm hội quán trên đường Nguyễn Trãi trước khi nắng gắt. Đi theo chiều này là đi từ chỗ ồn nhất về chỗ tĩnh nhất, càng về trưa càng có bóng mát trong sân hội quán.
Người lần đầu tới Chợ Lớn hay làm ngược: vào hội quán trước vì nghe nói nổi tiếng, rồi trưa mới ra chợ, lúc mối sỉ đã về, sạp đã dọn bớt, nắng hắt xuống mái tôn hầm hập. Bài này đề xuất một vòng đi bộ cụ thể, kèm giờ giấc, chỗ nghỉ và những thứ nên bỏ qua khi thời gian ít.
Vì sao nên đi buổi sáng và đi theo chiều này?
Chợ Lớn là khu buôn, và nhịp của nó là nhịp chợ sỉ: dậy sớm, đông từ tờ mờ, gần trưa vãn. Ai muốn thấy cảnh xe ba gác, xe máy chở hàng nối đuôi nhau, nghe người ta gọi hàng bằng tiếng Quảng, tiếng Tiều thì phải tới trong buổi sáng. Tới trưa, phần "sống" nhất của Chợ Lớn đã lắng xuống, chỉ còn khách lẻ.
Đi từ chợ về hội quán là đi từ ồn sang tĩnh. Đầu buổi còn sức, chen được trong lối đi hẹp giữa các sạp; cuối buổi chân đã mỏi, ngồi lại trong sân hội quán, nhìn khói nhang bay là hợp nhất. Làm ngược lại, cuối buổi phải chen chợ lúc người đã mệt, trời đã nóng.
Chiều đi này cũng thuận cho chuyện gửi xe và về. Gửi xe một lần gần chợ, đi bộ hết vòng, rồi gọi xe công nghệ từ khu hội quán ra về, hoặc đi bộ ngược lại lấy xe nếu không ngại. Nhiều người chọn đi xe công nghệ tới cho khỏi lo bãi.
Khoảng cách đi bộ cả vòng không quá dài, tầm vài cây số tùy đường vòng, nhưng vỉa hè Chợ Lớn chật, nhiều đoạn bị hàng hoá, xe máy lấn, nên đi chậm hơn ở phố khác nhiều. Tính bốn tiếng là vừa, có ghé vài chỗ ngồi uống nước.
Gợi ý giờ giấc cho bốn tiếng buổi sáng
Giờ dưới đây là gợi ý cho người đến từ trung tâm, có thể dịch sớm hơn nếu dậy được. Mỗi chặng có thời lượng dư để ghé chỗ mình thích.
| Khung giờ | Chặng | Làm gì ở đó |
|---|---|---|
| Khoảng 6 giờ 30 – 7 giờ | Tới khu chợ Bình Tây | Gửi xe, ăn sáng gần chợ, nhìn cảnh hàng sỉ lên xe |
| 7 giờ – 8 giờ 30 | Trong chợ Bình Tây | Đi một vòng các dãy đồ khô, bánh mứt, sân trong; không cần mua |
| 8 giờ 30 – 9 giờ 30 | Phố thuốc Bắc Hải Thượng Lãn Ông | Đi chậm, ngửi mùi dược liệu, nhìn tiệm cũ, ghé quán nước nghỉ chân |
| 9 giờ 30 – 10 giờ | Đường Triệu Quang Phục, Lão Tử | Ghé hội quán Ôn Lăng nếu kịp, nhìn nhịp phố nhỏ |
| 10 giờ – 11 giờ | Cụm hội quán trên đường Nguyễn Trãi | Hà Chương, Tuệ Thành, Nghĩa An; ngồi nghỉ trong sân |
| Khoảng 11 giờ | Kết thúc | Ăn trưa gần đó hoặc gọi xe về trước giờ nắng gắt |
Không cần đi đủ. Thời gian ít thì bỏ chặng Lão Tử, giữ chợ Bình Tây và một hai hội quán trên Nguyễn Trãi là đã có một buổi sáng trọn vẹn.
Mỗi chặng nên xem gì, bỏ qua gì
Chợ Bình Tây: xem sân trong và dãy đồ khô. Sân trong có mái ngói vòng quanh, là chỗ hiếm hoi có ánh sáng trời trong chợ. Dãy đồ khô cho thấy rõ nhất kiểu buôn sỉ của Chợ Lớn.
Chợ Bình Tây: đừng cố đi hết mọi dãy. Chợ rộng, nhiều dãy hàng chỉ có ý nghĩa với người đi lấy hàng. Chọn hai ba dãy mình tò mò là đủ.
Phố thuốc Bắc: nhìn tủ thuốc nhiều ngăn. Nhiều tiệm cũ còn tủ gỗ hàng trăm ngăn nhỏ, người bán bốc thuốc, cân bằng cân tay. Đứng ngoài nhìn, đừng vào chắn lối khi tiệm đông.
Phố thuốc Bắc: không hỏi bốc thuốc khi chưa có đơn. Phố thuốc là chỗ xem văn hoá. Chuyện dùng thuốc phải qua bác sĩ, thầy thuốc có chứng chỉ, không mua theo lời kể.
Ôn Lăng: xem nhịp người dân đi lễ. Ít khách du lịch hơn, dễ thấy người địa phương thắp nhang, khấn vái buổi sáng.
Tuệ Thành: nhìn lên trần nhang vòng. Những vòng nhang treo lơ lửng là hình ảnh quen của Chợ Lớn. Đứng dưới nhớ để ý tàn nhang rơi.
Nghĩa An: ngựa đỏ và gian thờ Quan Công. Ngắm từ xa, nhường chỗ trước bàn thờ cho người đang lễ.
Bỏ qua các trung tâm thương mại. Khu Chợ Lớn có vài trung tâm mua sắm hiện đại, mát nhưng giống mọi nơi khác. Dành giờ cho phố cũ.
Bỏ qua chuyện mua sắm lớn. Mang theo đồ cồng kềnh làm buổi đi bộ mệt gấp đôi. Mua nhỏ, gọn, hoặc ghi lại sạp để quay lại sau.
Nghỉ chân và ăn uống dọc đường
Chợ Lớn không thiếu chỗ ngồi, chỉ là chỗ ngồi không giống quán cà phê sân vườn. Ghế đẩu nhựa trên vỉa hè, quán nước góc chợ, tiệm chè nhỏ, xe nước mía đậu ven đường là chỗ người ta nghỉ chân. Ngồi xuống, gọi ly nước, nhìn phố đi qua là một phần của chuyến đi chứ không phải thời gian chết.
Ăn sáng nên ăn trước khi vào chợ. Quanh chợ Bình Tây có các hàng hủ tiếu, mì, cháo, bánh bao, đồ điểm tâm. Đi một vòng chợ bụng đói dễ mua lặt vặt những thứ không cần, rồi cầm trên tay suốt cả buổi.
Mang theo nước lọc. Chợ Lớn buổi sáng mùa khô nóng lên rất nhanh, nhất là trong chợ có mái tôn và trên những đoạn phố ít cây. Một chai nước nhỏ, một chiếc nón rộng vành, khăn giấy ướt là đủ. Không cần ba lô lớn, càng gọn càng dễ đi trong lối hẹp.
Nhà vệ sinh là chuyện nên tính trước. Trong chợ thường có nhà vệ sinh thu phí, hội quán lớn có thể hỏi người trông coi, quán ăn thì cho khách đang ăn dùng. Đừng để tới lúc gấp mới đi tìm giữa phố.
Những lỗi hay gặp khi đi bộ Chợ Lớn buổi sáng
Tới quá muộn. Tới chín, mười giờ mới vào chợ là đã lỡ phần đông vui nhất, lại gặp đúng lúc trời nóng.
Đi xe máy len vào trong khu chợ. Đường quanh chợ buổi sáng kẹt xe hàng. Gửi xe ở bãi rồi đi bộ nhanh hơn.
Đứng chắn lối để chụp ảnh. Lối đi trong chợ là đường vận chuyển hàng. Đứng giữa lối là cản người ta làm ăn.
Cầm điện thoại hớ hênh bên lề đường. Cất điện thoại khi đứng sát mép đường, đeo túi trước ngực ở chỗ đông.
Ăn mặc hở vào hội quán. Mang theo áo khoác mỏng hoặc khăn choàng để che vai khi vào nơi thờ tự.
Mặc cả cho vui. Hỏi giá rồi trả giá mà không định mua là chuyện làm người bán khó chịu nhất.
Đi giày mới, dép mỏng. Vỉa hè gồ ghề, có chỗ ướt. Giày thể thao đã quen chân là chắc nhất.
Cố đi cho đủ. Đi bảy tám chỗ trong một buổi sáng là chỉ kịp nhìn qua. Đi ba bốn chỗ, ở lâu một chút, sẽ nhớ lâu hơn.
Câu hỏi thường gặp
Đi Chợ Lớn buổi sáng mấy giờ là đẹp nhất?
Khoảng sáu giờ rưỡi tới bảy giờ là lúc chợ sỉ còn đông vui mà trời chưa nóng. Tới sau chín giờ vẫn đi được, nhưng phần nhộn nhịp nhất đã qua.
Đi bộ một vòng Chợ Lớn mất bao lâu?
Một vòng từ chợ Bình Tây qua phố thuốc Bắc tới cụm hội quán Nguyễn Trãi đi thong thả mất khoảng ba tới bốn tiếng, có ghé nghỉ. Người đi nhanh có thể rút ngắn, nhưng sẽ chỉ kịp nhìn qua.
Có nên thuê hướng dẫn viên đi Chợ Lớn không?
Tự đi vẫn được vì các điểm chính khá gần nhau. Thuê người hướng dẫn hợp với ai muốn nghe chuyện lịch sử, văn hoá kỹ hơn hoặc đi theo nhóm đông.
Đi Chợ Lớn buổi sáng cần mang theo gì?
Nước lọc, nón rộng vành, giày đi bộ đã quen chân, áo khoác mỏng để che vai khi vào hội quán và một túi nhỏ đeo trước ngực. Tiền mặt lẻ tiện cho việc gửi xe, mua nước.
Hội quán ở Chợ Lớn có thu vé vào cửa không?
Phần lớn hội quán cho khách vào tự do, có thùng công đức cho ai muốn đóng góp. Giờ mở cửa có thể thay đổi, nên hỏi lại hoặc kiểm tra trước khi đi.
Đi Chợ Lớn buổi sáng ngày rằm có nên không?
Ngày rằm, mùng một hội quán đông người đi lễ, vui nhưng chật. Ai muốn tham quan thong thả nên chọn ngày thường, ai muốn xem không khí lễ thì đi ngày rằm và nhường chỗ cho người lễ.
